Unutulmaması gerekenlere “Bir Terennüm”

Seyhan Akıncı – Biricik TDK’miz, lisanımıza Arapçadan giren nahif sözcüğünü; ince, hisli, hassas, zayıf, cılız ve çelimsiz olarak tanımlıyor. Meğer kendine has koşusuyla ağlayarak uzaklaşan Hülya Koçyiğit’in hayat verdiği Yeşilçam karakterleri değil de daha çok “Sen mi büyüksün? Hayır, ben büyüğüm” diyen Yaşar Usta’yı çağrıştırır nahif sözcüğü bende. Günümüz jargonuyla sakin güç kısaca… Orchestra Theatre’ın ikinci projesi “Bir Terennüm” işte böylesi nahif bir oyun.

Firuze Engin’in yazdığı, Gülhan Kadim’in yönettiği iki kişilik oyunda İpek Türktan ve Tolga İskit çokça ruha, vücuda, vakte ve aşka mesken sahipliği yapıyor 70 dakikada… “Bir Terennüm”ü öteki bir sahnede izleseydim ne hissederdim bilmiyorum fakat Kumbaracı50 böylesi yakın bir oyun için en yanlışsız adres diye düşündüm salonda Ali İhsan’la Sevgi’nin diyalogları ortasında kaybolmamaya çalışırken.

Küçük bir kamu spotu ile başlamak gerek tahminen de. Şayet ailenizde ya da yakın etrafınızda demans hastası varsa kalbiniz varsayım ettiğinizden fazla acıyabilir oyunu izlerken. Oyun his sömürüsü yaptığı için değil tam da buna hiç yeltenmediğinden… Kaçıncı dakikaydı hatırlamıyorum lakin farklı ülkelerde yaşadığımız için altı yıl sonra gördüğüm dayımın ismini heyecanla haykırdığımda beni tanımayıp ürküşü geldi aklıma. Hatırlamak; ister lanet, ister mucize olsun, yarın dediğimiz o umutlu bekleyişi üzerine inşa edebileceğimiz en temel kavram tahminen de. “Bir Terennüm” o nahiflikten gelen gücünü tam da buradan alıyor. Dört neslin öyküsü üzerinden temelinde toplumsal hafızanın neden bu kadar kıymetli olduğunu, kolektivizmin neleri değiştirebileceğini ve birlikte direnmenin manası üzerine düşündürtüyor.

Dönüşümün izleği

Artık yalnızca çeyizcilerde ya da mezatlarda haydi babaanne konutlarını atlamayalım karşımıza çıkabilecek dantel bir masa örtüsü, Z neslinin tahammül düzeyini düşündüğümüzde üçüncü numarayı çevirirken aramaktan vazgeçirecek çevirmeli telefon, Boğaziçi Köprüsü ve akıllı telefonlar… Ve 1935’ten günümüze uzanan dört jenerasyon. Firuze Engin aşikâr ki herkesin hafıza üstüne bir modül düşünmesini istemiş. Bunu da Nişantaşı’ndan Çamlıca’daki bir apartman dairesine taşınan bir aile üzerinden kurgulamış. Tolga İskit’in gençlik ve yaşlılık hâlleriyle karşımıza çıkardığı Ali İhsan ile İpek Türktan’ın hayat verdiği babaanne Seniha ve Seniha’nın dördüncü nesil torunu Sevgi’nin diyalogları üzerinden ilerleyen öykü seyirciye yaşadığımız dönüşümün izleğini sunuyor.

Eğer terennümün kelamlık manasına baktıysanız bu bile sürat ve hafıza üzerine çokça şey söylüyor. Karakterlerin yaş aralığı değiştikçe yaşadıkları bedensel dönüşümden çok oyunun omurgası da olan müzikte geçen sözlerin yarısından birçoklarını anlamadığınızı fark ettiğinizde en azından teşekkürler yerine ‘tşk’ diye bildiri atmamayı aklınızdan geçiriyorsunuz. Çamlıca dendiğinde aklınıza birinci gelen şey kentin her yanından görülebilen kuleyse şayet kentin yalnızca silüetinin değil, ekolojik olarak nasıl bir dönüşüme maruz kaldığını da hatırlatıyor bu unutkan oyun. ‘Onlar’ yalnızca bugünlerde kulağımıza bağırılmıyor elbette. Tonu sertleşmekle birlikte ülkemizin tarihi biraz da ‘onlar’ın tarihi değil midir? Bunlardan olmayan onların, onlar kalabilmek için verilen uğraşın tarihini de sunuyor bu hafıza oyunu. Sokağa çıkma yasağı tozlu olduğu kadar sandıktan her an çıkartılabilir bir söz olmasıyla da pek makbuldur bunlar için. Hatırla diye terennüm ediyor oyun.

Kalbimizin yerini hatırlatıyor

Aşk yok mu? Olmaz mı? “Bir Terennüm” her şeyi unutsak da kalbimizin yerini hatırlatan ne varsa, asla unutmayacağımızı biraz kalbimizi kırarak anımsatıyor. Seniha’nın kız kardeşi ile evlenen eski nişanlısı Halit’e duyduğu aşk, “Çalıkuşu”nda Kâmuran’a mektubunda “Tüm olup bitenlere karşın sen bir modül benimdin ben bütün ruhumla senin” diye yazan Feride’ye nahif bir selam âdeta. Ali İhsan’ın Gurur Stadı’nda attığı goller. Seyhan ile girdikleri Beşiktaş – Fenerbahçe atışmaları… “Bir Terennüm” kalbimizin yerini hatırlatırken unutkanlığımızın bedelleriyle yüzleştiriyor. Tiyatro döneminde perde yavaştan kapanırken anımsamak ve anımsatmak için terennüm etmek âlâ gelebilir.