Mısır dekorunda trajik aşk üçgeni

MÜJDE IŞIL- Bu sene 14.sü gerçekleştirilen Memleketler arası İstanbul Opera Şenliği, “Aida” operası ile sona erdi. Aslında sona erdi yerine ihtişamlı bir temsil ile gelecek seneye şık bir kapı açtı diyebiliriz. Ankara ve İstanbul Devlet Opera ve Balesi Müdürlükleri’nin ortak sahneledikleri ve Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü’nün en büyük yapımlarından biri olan, İtalyan bestekar Giuseppe Verdi’nin “Aida” operası seyircileri büyülü bir seyahate çıkardı. Yapıtı ünlü İtalyan rejisör Vincenzo Grisostomi Travaglini sahneye koydu. Orkestra Şefi İbrahim Yazıcı idaresindeki İstanbul Devlet Opera ve Balesi Orkestrası’na Koro Şefi Paolo Villa idaresindeki Ankara Devlet Opera ve Balesi ile İDOB Korosu eşlik etti.

“Aida”, Verdi’nin sanat ömrünün tepesinde bulunduğu yani 1870’lerin başındaki en kıymetli yapıtlarından. Yapıtın serüveni Mısır Hidivi İsmail Paşa’nın, Süveyş Kanalı’nın açılışı için yeni bir opera sipariş etmesiyle başlıyor. Açılış farklı bir yapıtla yapılıyor fakat Verdi, vakti vaktinde kendisine yapılan bu teklifi aklının bir kenarında tutuyor daima. Bir müddet sonra Paris’e yaptığı bir ziyarette kulağına bir haber çalınıyor. Ünlü Mısırbilimci François Auguste Ferdinand Mariette, Mısır’daki hafriyatlarda bir aşk faciasının yazılı olduğu tabletler bulmuştur. Verdi’nin “Aida”sı işte bu fikirle ortaya çıkıyor, 1871’deki birinci temsilini de Kahire’de yani tabletlerin ve orada yazılı aşk trajedisinin coğrafyasında yapıyor.

Temelde bir aşk üçgenini anlatıyor “Aida”. Operaya ismini veren Aida, Habeş Kralı’nın kızı lakin Mısır firavunun kızı Amneris’in kölesi olmuş. Mısır ordusunun kumandanı Radames Aida’ya âşık, Amneris ise Radames’e… Mısır ile Habeşistan ortasındaki savaş, Aida ve Radames’in de mukadderatını etkiliyor.

Operalarda dekor her vakit gösterişlidir genelde lakin kelam konusu “Aida” ise yapım farklı bir itina ve görkem gerektirir. Antik Mısır’ı sahnede canlandırmak dekor ve kostümüyle çok meşakkatli olsa da birebir oranda temsilin tesirini oldukça yükseltiyor. “Aida” operası bunun hakkını ziyadesiyle veriyor. Mısır’ın ihtişamını yansıtan devasa dekorlar, sanatkarların rolleriyle bütünleşen mükemmel kostümleri, aryalar üzere etkiliyor seyirciyi. Hasılı Mısır’a vakitte seyahat yapıyoruz bu sayede. Kısım ortalarında sahnede açılan ince perde gerisinden dekor değişimini takip etmek bile çok keyif veriyor. Dekor dizaynında Özgür Usta’yı ve kostüm dizaynında Savaş Camgöz ve Gürcan Kubilay’ı kutlamak gerek.

“La Traviata”da olduğu üzere lakin ondan daha fazla opera içine bale kısımları yerleştirme fikri de düzgün sonuç vermiş “Aida”da. Çocuk ve gençlerden konseyi topluluğun dansları bir yandan genç sanatkarlar için verimli bir tecrübe alanı oluştururken bir yandan da estetik açından opera ile uyumlu bir bütünlük sağlamış.

“Aida” operası AKM’nin açılışının ardından de sahnelenmişti. Ve o temsilde Radames’e Murat Karahan harika formda hayat vermişti. Şenlikte izlediğimiz temsilde ise o rolü Efe Kışlalı, Aida’yı Cihan Ekşi canlandırıyor. İkisi de sesleriyle seyirciyi büyülüyor. Lakin Jaklin Çarkçı’nın Amneris performansı öbür bir düzeyde. Çarkçı yalnızca sesiyle değil, oyunculuğuyla da karakterinin her ruh hâlini yansıtmayı başarıyor. Acı dolu fakat huzurlu finaliyle ünlü “Aida”yı yeni dönemde kesinlikle izleyin.

Alkış hem ödül hem sorun

Genelde her opera temsilinde rastladığımız bir seyirci refleksi, “Aida”da oldukça fazlaydı. Seyirci müzik bitmeden alkış yapıyor ve bu nedenle sanatkarın konsantrasyonu dağılabiliyor hem de müziğin devamı alkış sesinden duyulmuyor. Elbette her operayı ve aryalarını ezbere bilemeyiz fakat müziğin ritmini hissedebiliriz. Sahnedeki harikulâde performansların heyecanına rağmen alkış için ivedi etmemek en uygunu. Bir de temsil bitiminde takım seyirciyi selamlarken salonu terk etmekte de ivedi edilmese keşke… Salondaki seyirci için de sahnedeki işçiler için de güzel bir imaj olmuyor. İlla ayakta alkışlamak zorunlu değil lakin en azından dünyamızı güzelleştiren yapıtlara ve ona hayat verenlere bu türlü özensizce veda etmeyelim.